نزدیکبینی و روشهای درمان آن
نزدیکبینی و روشهای درمان آن یا Myopia یکی از شایعترین عیوب انکساری چشم است که در آن فرد اجسام نزدیک را نسبتاً واضح میبیند، اما مشاهده اشیای دور برایش دشوار میشود. ممکن است نوشتههای روی تخته، تابلوهای خیابان، شماره خودروها یا چهره افراد در فاصله دور تار دیده شوند. نزدیکبینی معمولاً از سنین کودکی یا نوجوانی شروع میشود و در بعضی افراد تا سالهای جوانی تغییر میکند.
خبر خوب این است که نزدیکبینی در بیشتر موارد بهخوبی قابل اصلاح است. عینک و لنز تماسی از روشهای رایج اصلاح دید هستند و در بزرگسالانی که شرایط مناسبی دارند، جراحیهای اصلاح عیوب انکساری مانند LASIK نیز میتواند مطرح شود. البته انتخاب روش مناسب به میزان نزدیکبینی، سلامت قرنیه، سن، ثبات شماره چشم و شرایط عمومی چشم بستگی دارد.
نزدیکبینی چیست؟
در چشم طبیعی، پرتوهای نور پس از عبور از قرنیه و عدسی روی شبکیه متمرکز میشوند تا تصویر واضحی ایجاد شود. در چشم نزدیکبین، نور بهجای اینکه دقیقاً روی شبکیه متمرکز شود، جلوی شبکیه تشکیل تصویر میدهد. این اتفاق معمولاً به دلیل بلندتر بودن طول کره چشم از حالت معمول یا تغییرات مربوط به شکل قرنیه و عدسی رخ میدهد.
به همین دلیل، فرد ممکن است هنگام مطالعه کتاب یا استفاده از تلفن همراه مشکلی نداشته باشد، اما برای دیدن یک شیء در فاصله دور با مشکل مواجه شود.
نزدیکبینی میتواند خفیف، متوسط یا شدید باشد. در موارد شدید که به آن نزدیکبینی بالا یا High Myopia گفته میشود، اهمیت پیگیریهای منظم چشمپزشکی بیشتر است، زیرا نزدیکبینی شدید با افزایش خطر برخی مشکلات چشمی از جمله جداشدگی شبکیه همراه است.
علائم نزدیکبینی چیست؟
علائم نزدیکبینی ممکن است بهتدریج ظاهر شوند و فرد در ابتدا تصور کند چشمهایش سالم هستند. در کودکان نیز گاهی والدین اولین کسانی هستند که متوجه تغییر بینایی میشوند.
مهمترین علائم عبارتاند از:
- تار دیدن اشیای دور
- مشکل در خواندن نوشتههای روی تخته
- نیاز به نزدیک شدن به تلویزیون یا صفحه نمایش
- جمع کردن چشمها برای واضحتر دیدن
- خستگی چشم
- سردرد پس از تلاش برای دیدن اشیای دور
- کاهش کیفیت دید در رانندگی، بهخصوص در شب
- دشواری در تشخیص چهره افراد از فاصله دور
طبق اطلاعات مؤسسه ملی چشم آمریکا، تاری دید در فاصله دور، جمع کردن چشمها و خستگی چشم از علائم اصلی نزدیکبینی هستند. در برخی افراد نیز سردرد ایجاد میشود، هرچند این علامت در همه بیماران وجود ندارد.
نکته مهم این است که نزدیکبینی خفیف ممکن است بدون علامت واضح باشد. به همین دلیل، معاینه منظم چشم، بهویژه برای کودکان، اهمیت زیادی دارد.
علت نزدیکبینی چیست؟
نزدیکبینی یک علت واحد ندارد و معمولاً ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در ایجاد یا پیشرفت آن نقش دارند.
ژنتیک و سابقه خانوادگی
اگر یکی از والدین یا هر دو والد نزدیکبینی داشته باشند، احتمال بروز آن در فرزند بیشتر میشود. البته داشتن سابقه خانوادگی به این معنی نیست که کودک حتماً به نزدیکبینی مبتلا خواهد شد.
رشد طول کره چشم
یکی از مهمترین عوامل ایجاد نزدیکبینی، افزایش طول کره چشم از جلو به عقب است. زمانی که چشم بیش از حد کشیده میشود، نقطه تمرکز نور به سمت جلوی شبکیه منتقل میشود و دید دور تار خواهد شد.
عوامل محیطی
نزدیکبینی معمولاً در سالهای مدرسه شروع میشود. شواهد موجود نشان میدهد کودکانی که زمان بیشتری را در فضای باز سپری میکنند، احتمال کمتری برای ابتلا به نزدیکبینی دارند. علت دقیق این اثر هنوز بهطور کامل مشخص نشده است.
کارهای نزدیک مانند مطالعه و استفاده از صفحه نمایش نیز در مطالعات مختلف مورد بررسی قرار گرفتهاند، اما رابطه آنها با ایجاد و پیشرفت نزدیکبینی پیچیدهتر از آن است که بتوان هر مورد نزدیکبینی را صرفاً به استفاده از موبایل یا مطالعه نسبت داد. راهکارهای پیشگیری باید بر اساس سن و شرایط بینایی فرد تعیین شوند.
نزدیکبینی چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص نزدیکبینی با معاینه چشم و بررسی وضعیت انکساری انجام میشود. پزشک ابتدا میزان وضوح دید را بررسی کرده و سپس با آزمایشهای انکساری، شماره دقیق چشم را تعیین میکند.
در کودکان، رفراکشن سیکلوپلژیک اهمیت ویژهای دارد. این روش با استفاده از قطرههایی که موقتاً توانایی تطابق چشم را کاهش میدهند، امکان اندازهگیری دقیقتر عیب انکساری را فراهم میکند و بهعنوان روش استاندارد برای تعیین دقیق نسخه در کودکان شناخته میشود.
در صورت وجود نزدیکبینی بالا یا علائم خاص، ممکن است پزشک معاینه کاملتری از شبکیه و بخشهای مختلف چشم انجام دهد.
آیا نزدیکبینی قابل درمان است؟
پاسخ به این سؤال به این بستگی دارد که منظور از «درمان» چیست.
عینک و لنز تماسی، نزدیکبینی را از نظر ساختاری از بین نمیبرند، اما با اصلاح مسیر ورود نور به چشم، دید فرد را واضح میکنند. جراحیهای انکساری نیز با تغییر شکل قرنیه میتوانند وابستگی به عینک یا لنز را کاهش دهند.
در کودکان و نوجوانان، موضوع مهم دیگری نیز مطرح است: کنترل پیشرفت نزدیکبینی. در این شرایط هدف فقط واضح کردن دید نیست، بلکه تلاش میشود سرعت افزایش شماره چشم نیز کاهش پیدا کند.
درمان نزدیکبینی با عینک
عینک سادهترین و معمولاً ایمنترین روش اصلاح نزدیکبینی است. عدسیهای مخصوص نزدیکبینی با قدرت منفی طراحی میشوند تا مسیر پرتوهای نور را پیش از ورود به چشم اصلاح کرده و نقطه تمرکز را روی شبکیه قرار دهند.
عینک برای کودکان، نوجوانان و بزرگسالان قابل استفاده است و میتواند بدون نیاز به تماس مستقیم با چشم، دید دور را اصلاح کند. آکادمی چشمپزشکی آمریکا نیز عینک را یکی از سادهترین و ایمنترین روشهای اصلاح عیوب انکساری معرفی میکند.
انتخاب فریم مناسب، اندازه صحیح عدسی و تنظیم دقیق مرکز اپتیکی نیز در کیفیت دید اهمیت دارد، بهخصوص زمانی که شماره چشم بالا باشد.
درمان نزدیکبینی با لنز تماسی
لنزهای تماسی مستقیماً روی سطح چشم قرار میگیرند و میتوانند دید واضحتری بدون استفاده از فریم عینک ایجاد کنند. این گزینه برای برخی افراد که به دلایل شغلی، ورزشی یا زیبایی تمایل به استفاده نکردن از عینک دارند، مناسب است.
با این حال، استفاده از لنز نیازمند رعایت دقیق بهداشت، تعویض بهموقع و رعایت دستورالعمل پزشک است. استفاده نادرست از لنز میتواند خطر عفونت قرنیه را افزایش دهد. همچنین استفاده شبانه از لنزهای تماسی با افزایش خطر عفونت مرتبط است و نباید بدون نظر چشمپزشک انجام شود.
کنترل نزدیکبینی در کودکان
درمان نزدیکبینی کودکان فقط به تجویز عینک معمولی محدود نمیشود. اگر شماره چشم کودک در حال افزایش باشد، چشمپزشک ممکن است روشهای کنترل پیشرفت نزدیکبینی را بررسی کند.
بر اساس شواهد موجود، افزایش زمان حضور کودک در فضای باز میتواند در کاهش احتمال شروع نزدیکبینی مؤثر باشد. همچنین برخی روشها مانند قطره آتروپین با غلظت پایین، لنزهای تماسی خاص، برخی عدسیهای عینک و ارتوکراتولوژی در شرایط مشخص برای کنترل پیشرفت نزدیکبینی مورد استفاده قرار گرفتهاند. اثربخشی و مناسب بودن این روشها به سن کودک، مقدار نزدیکبینی و شرایط فرد بستگی دارد.
بنابراین والدین نباید صرفاً بر اساس توصیههای اینترنتی، قطره یا لنز خاصی را برای کودک تهیه کنند. برنامه کنترل نزدیکبینی باید پس از معاینه و با نظر چشمپزشک تنظیم شود.
آیا لیزیک برای نزدیکبینی مناسب است؟
LASIK یکی از روشهای جراحی اصلاح عیوب انکساری است که با تغییر شکل قرنیه، قدرت تمرکز چشم را اصلاح میکند. این روش میتواند برای اصلاح نزدیکبینی و در برخی موارد نزدیکبینی همراه با آستیگماتیسم استفاده شود.
با این حال، هر فرد نزدیکبین کاندید مناسب لیزیک نیست. پیش از جراحی باید عواملی مانند ثبات شماره چشم، ضخامت و شکل قرنیه، سلامت سطح چشم و سایر شرایط چشمی بررسی شوند.
برای آشنایی بیشتر با این روش میتوانید مطلب جراحی لیزیک چشم را مطالعه کنید.
ارزیابی پیش از عمل اهمیت زیادی دارد، زیرا هدف جراحی فقط کاهش شماره عینک نیست، بلکه باید ایمنی و کیفیت بینایی نیز در نظر گرفته شود.
آیا نزدیکبینی با آب مروارید ارتباط دارد؟
نزدیکبینی و آب مروارید دو مشکل متفاوت هستند، اما ممکن است یک فرد در طول زندگی به هر دو مبتلا شود. آب مروارید به کدر شدن عدسی طبیعی چشم مربوط است و درمان آن با اصلاح ساده شماره عینک تفاوت دارد.
اگر فردی علاوه بر مشکلات انکساری، کاهش تدریجی دید، تاری مداوم یا علائم مرتبط با کدر شدن عدسی داشته باشد، معاینه کامل چشم ضروری است. در صورت نیاز به جراحی، انتخاب نوع لنز داخل چشمی میتواند بر کیفیت بینایی پس از عمل اثرگذار باشد. برای آشنایی بیشتر با این موضوع، مطلب جراحی آب مروارید اصفهان را ببینید.
نزدیکبینی و انحراف چشم
گاهی والدین تصور میکنند هر نوع مشکل دید در کودک به معنای نزدیکبینی است. در حالی که اختلالات انکساری میتوانند در کنار مشکلات دیگری مانند استرابیسم یا انحراف چشم وجود داشته باشند.
اگر کودک علاوه بر ضعف دید، چشمهایش را در جهتهای متفاوت حرکت میدهد، یک چشم را میبندد یا هنگام نگاه کردن به اشیا سر خود را به شکل غیرعادی قرار میدهد، ارزیابی تخصصی چشمپزشکی اهمیت دارد. در چنین شرایطی، تشخیص تفاوت میان عیب انکساری و اختلالات حرکتی چشم ضروری است. برای اطلاعات بیشتر میتوانید مطلب درمان انحراف چشم یا استرابیسم اصفهان را مطالعه کنید.
آیا بلفاروپلاستی نزدیکبینی را درمان میکند؟
خیر. بلفاروپلاستی با هدف اصلاح برخی مشکلات پلک، پوست و بافتهای اطراف چشم انجام میشود و روش درمان نزدیکبینی محسوب نمیشود.
بنابراین اگر فردی همزمان افتادگی پلک و نزدیکبینی داشته باشد، این دو مسئله باید بهصورت جداگانه ارزیابی شوند. برای آشنایی با کاربردها و جزئیات جراحی پلک میتوانید مطلب بلفاروپلاستی را مطالعه کنید.
چه زمانی نزدیکبینی جدیتر است؟
بیشتر موارد نزدیکبینی با عینک یا لنز بهخوبی اصلاح میشوند، اما نزدیکبینی بالا نیازمند توجه بیشتری است. افزایش طول کره چشم در نزدیکبینی شدید میتواند با افزایش احتمال برخی مشکلات شبکیه همراه باشد.
به همین دلیل، افرادی که شماره چشم بالایی دارند باید معاینات منظم چشم را جدی بگیرند. همچنین بروز ناگهانی کاهش دید، دیدن تعداد زیادی لکه یا نقاط شناور جدید، جرقههای نوری یا احساس پرده و سایه در میدان دید، نیازمند ارزیابی فوری چشمپزشکی است.
آیا استفاده زیاد از موبایل باعث نزدیکبینی میشود؟
نمیتوان گفت استفاده از موبایل بهتنهایی علت مستقیم نزدیکبینی است. نزدیکبینی حاصل تعامل عوامل مختلف، از جمله ژنتیک و عوامل محیطی است. با این حال، در کودکان توجه به تعادل میان فعالیتهای نزدیک و حضور در فضای باز اهمیت دارد.
بهتر است کودکان زمان کافی را خارج از فضای بسته سپری کنند و فعالیتهای نزدیک مانند مطالعه یا کار با صفحه نمایش با استراحتهای مناسب همراه باشد. افزایش زمان حضور در فضای باز در کودکان با کاهش احتمال ابتلا به نزدیکبینی ارتباط دارد.
آیا نزدیکبینی در بزرگسالی هم تغییر میکند؟
نزدیکبینی معمولاً در کودکی یا نوجوانی شروع میشود و در بسیاری از افراد تا سالهای جوانی پیشرفت میکند، اما تغییر شماره چشم میتواند در بزرگسالی نیز اتفاق بیفتد.
اگر شماره عینک فرد بهطور مداوم تغییر میکند، نباید صرفاً با تعویض عینک مشکل را نادیده گرفت. بررسی علت تغییرات دید و انجام معاینه کامل میتواند به تشخیص مشکلات احتمالی کمک کند.
جمعبندی
نزدیکبینی یکی از شایعترین عیوب انکساری چشم است که باعث میشود اجسام دور تار دیده شوند. این اختلال معمولاً زمانی ایجاد میشود که طول کره چشم افزایش پیدا کند یا شکل قرنیه و عدسی باعث شود نور به جای شبکیه، در جلوی آن متمرکز شود.
عینک و لنز تماسی روشهای اصلی اصلاح دید هستند و برای بعضی بزرگسالان واجد شرایط، جراحیهای انکساری مانند LASIK میتواند وابستگی به عینک را کاهش دهد. در کودکان نیز علاوه بر اصلاح دید، کنترل پیشرفت نزدیکبینی اهمیت دارد و بسته به شرایط ممکن است روشهای تخصصی مختلفی مورد بررسی قرار گیرد.
در نهایت، بهترین روش درمان نزدیکبینی برای همه افراد یکسان نیست. سن، میزان شماره چشم، ثبات عیب انکساری، سلامت قرنیه و شبکیه و سبک زندگی باید در انتخاب روش اصلاح دید در نظر گرفته شوند. اگر تاری دید دور دارید یا احساس میکنید شماره چشم شما در حال تغییر است، معاینه تخصصی چشم بهترین نقطه شروع برای تصمیمگیری است.
سوالات متداول
نزدیکبینی یعنی چه؟
نزدیکبینی یک عیب انکساری است که باعث میشود اشیای دور تار دیده شوند، زیرا نور در جلوی شبکیه متمرکز میشود.
آیا نزدیکبینی با عینک درمان میشود؟
عینک نزدیکبینی را از نظر ساختاری از بین نمیبرد، اما میتواند مسیر نور را اصلاح کرده و دید فرد را واضح کند.
آیا لیزیک نزدیکبینی را اصلاح میکند؟
در افراد واجد شرایط، LASIK میتواند با تغییر شکل قرنیه نزدیکبینی را اصلاح و وابستگی به عینک یا لنز را کاهش دهد. مناسب بودن فرد برای این جراحی باید با معاینه کامل قبل از عمل مشخص شود.
آیا نزدیکبینی کودکان قابل کنترل است؟
در برخی کودکان میتوان با روشهایی مانند افزایش زمان حضور در فضای باز، آتروپین با غلظت پایین و برخی انواع لنزهای تخصصی، سرعت پیشرفت نزدیکبینی را کاهش داد. انتخاب روش باید توسط چشمپزشک انجام شود.
آیا نزدیکبینی بالا خطرناک است؟
نزدیکبینی شدید میتواند احتمال برخی بیماریهای چشمی از جمله جداشدگی شبکیه را افزایش دهد، بنابراین معاینات منظم در این افراد اهمیت بیشتری دارد.